स्क्रिन रिडर पहुँच तथा सुनेर पढ्ने मार्गदर्शन
स्क्रिन रिडर भनेको स्क्रिनमा देखिएका अक्षर, लिंक, बटन, शीर्षक तथा अन्य सामग्री बोलेर सुनाउने सहायक सफ्टवेयर हो। यसले दृष्टिविहीन वा कम दृष्टि भएका प्रयोगकर्तालाई सामग्री सुनेर, किबोर्ड, टच इसारा वा आवाज-सहयोगी नियन्त्रण प्रयोग गरी यो वेबसाइट चलाउन सहयोग गर्छ।
यस पृष्ठमा Windows, Mac, Android तथा iPhone/iPad मा वेबसाइटका सामग्री सुनेर पढ्ने व्यावहारिक विकल्पहरूबारे जानकारी दिइएको छ। डिभाइसमा आवश्यक आवाज समर्थन उपलब्ध भएमा English र नेपालीसहित धेरै भाषाका सामग्री सुनेर पढ्न सकिन्छ।
सिफारिस गरिएका स्क्रिन रिडर डाउनलोड
अधिकांश आधुनिक डिभाइसमा स्क्रिन रिडर पहिल्यै हुन्छ। Windows मा दैनिक प्रयोगका लागि शक्तिशाली नि:शुल्क स्क्रिन रिडर चाहिने भए NVDA राम्रो विकल्पमध्ये एक हो।
| स्क्रिन रिडर / उपकरण | प्लेटफर्म | लाइसेन्स | सम्बन्धित पेजमा जानुहोस |
|---|---|---|---|
|
NVDA (NonVisual Desktop Access) Windows प्रयोगकर्ताका लागि सिफारिस गरिएको नि:शुल्क स्क्रिन रिडर। |
Windows | Free | NVDA डाउनलोड गर्नुहोस् |
|
Nepali TTS Voice: Dina “दिना” समर्थित स्क्रिन रिडर तथा डिभाइसमा नेपाली सामग्री सुनाउन सहयोग गर्ने नेपाली text-to-speech आवाज। |
Windows / Android | Free | दिना हेर्नुहोस् |
|
Hear2Read Indic Speech Synthesizer नेपाली तथा अन्य भारतीय भाषाका आवाजका लागि NVDA मा प्रयोग गर्न सकिने वैकल्पिक add-on। |
Windows / NVDA | Free | Add-on हेर्नुहोस् |
Windows का लागि NVDA
NVDA Windows मा प्रयोग हुने नि:शुल्क र लोकप्रिय स्क्रिन रिडर हो। यसले वेबसाइट, कागजात, मेनु, बटन, फारम फिल्ड तथा धेरै desktop application का सामग्री सुनाउन सक्छ। Chrome, Firefox र Microsoft Edge जस्ता browser सँग यसले राम्रोसँग काम गर्छ।
NVDA इन्स्टल गर्न official NVDA download page खोल्नुहोस्, installer डाउनलोड गर्नुहोस्, चलाउनुहोस् र देखिएका निर्देशनहरू पालना गर्नुहोस्। इन्स्टल गर्दा चाहनु भएमा Windows सुरु हुँदा NVDA पनि स्वतः सुरु हुने विकल्प रोज्न सकिन्छ। NVDA menu खोल्न Insert + N वा Caps Lock + N थिच्न सकिन्छ, तपाईंको NVDA key setting अनुसार।
Official website बाट NVDA डाउनलोड गर्नुहोस्
| पढ्न सुरु गर्नुहोस् | लिंक र बटनमा जान Tab key प्रयोग गर्नुहोस्। अक्षर/सामग्रीमा चल्न arrow keys प्रयोग गर्नुहोस्। Browse mode मा H थिच्दा अर्को शीर्षकमा जान्छ, Shift + H थिच्दा अघिल्लो शीर्षकमा फर्किन्छ, र Enter थिच्दा चयन गरिएको link वा button खुल्छ। |
| लगातार पढ्नुहोस् | हालको स्थानबाट निरन्तर पढाउन NVDA + Down Arrow थिच्नुहोस्। केही laptop layout मा यो command NVDA + A हुन सक्छ। command नचलेमा NVDA menu बाट Help खोलेर keyboard layout जाँच गर्नुहोस्। |
| आवाज रोक्नुहोस् | हाल चलिरहेको आवाज रोक्न Ctrl थिच्नुहोस्। लामो भाग पढिरहेको बेला अर्को ठाउँमा जान चाहनु भए Ctrl उपयोगी हुन्छ। |
| आवाज सेटिङ | NVDA menu → Preferences → Settings → Speech खोलेर synthesizer, voice, rate, pitch र volume परिवर्तन गर्न सकिन्छ। |
NVDA बाट नेपाली र English सामग्री पढ्ने तरिका
उपयुक्त text-to-speech voice इन्स्टल गरिएको भए NVDA ले धेरै भाषाका सामग्री पढ्न सक्छ। English आवाज प्रायः Windows मा पहिल्यै उपलब्ध हुन्छ। नेपालीका लागि भने थप Nepali TTS voice वा NVDA add-on इन्स्टल गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
विकल्प १: Dina “दिना” नेपाली आवाज प्रयोग गर्ने
Dina “दिना” दृष्टि अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई नेपाली digital सामग्रीमा पहुँच बढाउन तयार गरिएको नेपाली text-to-speech आवाज हो। समर्थित अवस्थामा यसले स्क्रिन रिडरलाई नेपाली Unicode सामग्री अझ स्वाभाविक रूपमा बोल्न सहयोग गर्न सक्छ।
विकल्प २: NVDA मा Hear2Read add-on प्रयोग गर्ने
Hear2Read ले नेपाली तथा अन्य भाषाका आवाजसहितको NVDA add-on उपलब्ध गराउँछ। Add-on इन्स्टल गरेपछि Hear2Read voice manager खोल्नुहोस्, Nepali voice डाउनलोड गर्नुहोस्, NVDA restart गर्नुहोस्, अनि NVDA Speech settings बाट Hear2Read synthesizer वा Nepali voice चयन गर्नुहोस्।
| Add-on इन्स्टल | Insert + N वा Caps Lock + N बाट NVDA menu खोल्नुहोस्, Tools → Add-on Store मा जानुहोस्, Hear2Read खोज्नुहोस्, install गर्नुहोस् र सोधिएमा NVDA restart गर्नुहोस्। |
| Nepali voice थप्नुहोस् | Restart पछि NVDA menu बाट Hear2Read voice manager खोल्नुहोस्, Nepali रोज्नुहोस्, voice डाउनलोड गर्नुहोस् र आवश्यक भए NVDA फेरि restart गर्नुहोस्। |
| Voice चयन | NVDA menu → Preferences → Settings → Speech मा गई इन्स्टल गरिएको Nepali voice वा synthesizer चयन गर्नुहोस्। आफ्नो सहजता अनुसार speed र volume मिलाउनुहोस्। |
Windows मा रहेको Narrator
Windows मा Narrator नामक built-in स्क्रिन रिडर हुन्छ। NVDA इन्स्टल गर्नु अघि नै छिटो प्रयोग, सुरुवाती setup र आधारभूत reading का लागि यो उपयोगी हुन्छ।
| सुरु / बन्द | Narrator सुरु वा बन्द गर्न Windows key + Ctrl + Enter थिच्नुहोस्। Settings → Accessibility → Narrator बाट पनि खोल्न सकिन्छ। |
| नेभिगेट | लिंक, बटन र form fields मा जान Tab प्रयोग गर्नुहोस्। Narrator + Right Arrow ले अर्को item मा लैजान्छ, Narrator + Left Arrow ले अघिल्लो item मा फर्काउँछ। |
| आवाज र भाषा | Voice चयन गर्न र speed मिलाउन Settings → Accessibility → Narrator खोल्नुहोस्। थप system languages राख्न Settings → Time & language → Language & region प्रयोग गर्नुहोस्। नेपाली आवाजका लागि Dina वा अन्य compatible TTS voice आवश्यक पर्न सक्छ। |
Mac / MacBook मा VoiceOver
हरेक Mac मा Apple को built-in स्क्रिन रिडर VoiceOver हुन्छ। यसले थप software इन्स्टल नगरी मेनु, webpage, button, form field र धेरै application का सामग्री पढ्न सक्छ।
| सुरु / बन्द | VoiceOver सुरु वा बन्द गर्न Command + F5 थिच्नुहोस्। Apple menu → System Settings → Accessibility → VoiceOver बाट पनि खोल्न सकिन्छ, वा Siri लाई VoiceOver सुरु गर्न भन्न सकिन्छ। |
| आधारभूत प्रयोग | VoiceOver ले VO key प्रयोग गर्छ, जुन प्रायः Control + Option हुन्छ। Items मा चल्न VO + Right Arrow र VO + Left Arrow प्रयोग गर्नुहोस्। चयन गरिएको item खोल्न VO + Space थिच्नुहोस्। |
| आवाज र भाषा | Voice चयन गर्न र speaking rate मिलाउन VoiceOver Utility → Speech खोल्नुहोस्। उपलब्ध system voices हेर्न System Settings → Accessibility → Spoken Content पनि जाँच गर्न सकिन्छ। Voice availability macOS र इन्स्टल भएका language voices मा निर्भर हुन्छ। |
Android मा TalkBack
Android फोनमा Google को स्क्रिन रिडर TalkBack हुन्छ। TalkBack चालु हुँदा औंलाले छोएको item फोनले बोलेर सुनाउँछ र नेभिगेसनका लागि विशेष gestures प्रयोग हुन्छन्।
| सुरु / बन्द | Settings → Accessibility → TalkBack खोलेर Use TalkBack सुरु गर्नुहोस्। धेरै Android फोनमा shortcut enable भएपछि दुवै volume buttons केही सेकेन्ड थिचेर TalkBack सुरु वा बन्द गर्न सकिन्छ। |
| आधारभूत gestures | औंलाले एक पटक छोएर item सुन्नुहोस्। चयन गरिएको item खोल्न double-tap गर्नुहोस्। अर्को item मा जान right swipe, अघिल्लो item मा फर्किन left swipe गर्नुहोस्। Scroll गर्न दुई औंला प्रयोग गर्नुहोस्। |
| आवाज र भाषा | TalkBack settings वा Android Text-to-speech settings खोलेर speech engine, language, voice, speed र pitch चयन गर्न सकिन्छ। नेपालीका लागि डिभाइसमा उपलब्ध भए compatible Nepali TTS voice install वा enable गर्नुहोस्। |
iPhone र iPad मा VoiceOver
iPhone र iPad मा Apple को built-in स्क्रिन रिडर VoiceOver हुन्छ। यसले स्क्रिन छोएर सामग्री सुन्न र VoiceOver gestures प्रयोग गरेर डिभाइस चलाउन मद्दत गर्छ।
| सुरु / बन्द | Settings → Accessibility → VoiceOver खोलेर सुरु गर्नुहोस्। Siri लाई “Turn on VoiceOver” भन्न पनि सकिन्छ। Accessibility Shortcut सेट गरिएको छ भने Side button वा Home button triple-click गरेर VoiceOver सुरु वा बन्द गर्न सकिन्छ। |
| आधारभूत gestures | Item सुन्न स्क्रिन छुनुहोस्। एक item बाट अर्को item मा जान right वा left swipe गर्नुहोस्। चयन गरिएको item खोल्न जहाँसुकै double-tap गर्नुहोस्। VoiceOver चालु हुँदा scroll गर्न तीन औंला प्रयोग गर्नुहोस्। |
| आवाज र भाषा | Settings → Accessibility → VoiceOver → Speech खोलेर voices, speaking rate र language options चयन गर्न सकिन्छ। उपलब्ध voices iOS/iPadOS र download गरिएका voice packages मा निर्भर हुन्छन्। |
Browser मा Read Aloud सुविधा
Read Aloud सुविधा लेख/सामग्री सुन्न उपयोगी हुन्छ, तर यो पूर्ण स्क्रिन रिडरको विकल्प होइन। Read Aloud ले प्रायः मुख्य text मात्र पढ्छ, जबकि स्क्रिन रिडरले button, menu, form, link र page structure पनि सुनाउँछ।
Microsoft Edge Read Aloud
Microsoft Edge मा web page र PDF का लागि Read Aloud सुविधा हुन्छ। Page खोलेर right-click गरी Read aloud रोज्नुहोस्, वा three-dot menu बाट Read aloud चयन गर्नुहोस्। चाहेको text select गरेर right-click गरी Read aloud selection पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ। उपलब्ध भए Edge मा voice र reading speed परिवर्तन गर्न सकिन्छ।
Edge Read Aloud बारे पढ्नुहोस्
Google Chrome Reading Mode / Read Aloud
Chrome मा Reading Mode हुन्छ, जसले ध्यान भंग गर्ने सामग्री घटाएर text पढ्न सजिलो बनाउँछ। समर्थित version मा computer को Chrome ले Reading Mode बाट text read aloud गर्न सक्छ, जहाँ voice र speed जस्ता विकल्प उपलब्ध हुन सक्छन्। Android मा Chrome Reading Mode ले page सरल बनाउँछ, र केही version/device मा listening विकल्प पनि उपलब्ध हुन सक्छ।
तपाईंको device मा Chrome को built-in विकल्प उपलब्ध छैन भने, केवल article-style reading चाहिने प्रयोगकर्ताले विश्वसनीय read-aloud browser extension पनि प्रयोग गर्न सक्छन्। तर पूर्ण दृष्टि अपाङ्गता भएका प्रयोगकर्ताका लागि NVDA, VoiceOver वा TalkBack जस्ता पूर्ण स्क्रिन रिडर नै सिफारिस गरिन्छ।
यस वेबसाइटलाई स्क्रिन रिडरबाट प्रयोग गर्ने सुझाव
| शीर्षक प्रयोग गर्नुहोस् | Page structure छिटो बुझ्न heading बाट move गर्नुहोस्। धेरै screen reader मा H ले अर्को heading मा लैजान्छ र Shift + H ले अघिल्लो heading मा फर्काउँछ। |
| Link र button प्रयोग गर्नुहोस् | Link, button र form जस्ता interactive items मा जान Tab प्रयोग गर्नुहोस्। चयन गरिएको item खोल्न Enter वा double-tap प्रयोग गर्नुहोस्। |
| Page मा खोज्नुहोस् | विशेष सेवा, सूचना, फारम वा सम्पर्क विवरण छिटो भेट्न website search वा browser search प्रयोग गर्नुहोस्। |
| उपयुक्त भाषा रोज्नुहोस् | Website language switcher प्रयोग गरेर website नेपाली वा English मा खोल्नुहोस्। त्यसपछि pronunciation स्पष्ट बनाउन उपलब्ध भए सोही भाषाको screen reader voice चयन गर्नुहोस्। |
अन्तिम नोट
स्क्रिन रिडर समर्थन website, browser, operating system र इन्स्टल गरिएको speech voices मा निर्भर हुन्छ। यस वेबसाइटलाई assistive technologies ले सजिलै पढ्न र चलाउन सक्ने गरी संरचित राख्ने प्रयास गरिएको छ। कुनै भाग screen reader बाट पढ्न वा चलाउन कठिन भए website administrator वा सम्बन्धित कार्यालयमा जानकारी गराउनुहोस्, ताकि सुधार गर्न सकियोस्।